ผู้คนส่วนมากมักเข้าใจผิดว่าภาวะสมองฝ่อ คือ “โรคสมองเสื่อม” แต่ในความเป็นจริงภาวะสมองฝ่อเป็นอาการทางสมองที่ไม่ได้จำกัดอาการแค่เรื่องของการสูญเสียความทรงจำ ภาวะสมองฝ่อนั้นอาจแสดงอาการหรือไม่แสดงอาการก็ได้ เนื่องจากเกี่ยวข้องกับการเติบโตของสมองที่มีการลดจำนวนเซลล์ของสมองและขนาดของเซลล์ที่ลดลง ซึ่งเกิดขึ้นได้จากหลายปัจจัยด้วยกัน วันนี้เอลเดอร์จะมาเล่าให้ทุกคนเข้าใจไปพร้อมกันครับ

ภาวะสมองฝ่อคืออะไร

ภาวะสมองฝ่อ เป็นการเรียกสิ่งที่แพทย์พบจากการเอกซเรย์ (X-Ray) อย่างคอมพิวเตอร์สมอง (CT scan) หรือการทำเอ็กซเรย์คลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าสมอง (MRI-Brain) โดยพบว่ารูปร่างหรือขนาดของสมองมีการเปลี่ยนแปลงไป มีปริมาณเนื้อสมองที่ลดลง

การทำงานของสมองโดยปกติจะมีการทำหน้าที่หลาย ๆ อย่าง แต่ละพื้นที่ของสมองจะมีการทำงานต่างกัน หากภาวะสมองฝ่อได้เกิดขึ้นในพื้นที่ควบคุมการทำงานใดจะส่งผลต่อการทำงานนั้นโดยตรง เช่น เกิดขึ้นในส่วนที่เซลล์สมองสร้างสารสื่อประสาทที่เกี่ยวข้องกับความจำในทางการแพทย์เชื่อว่าเป็นสาเหตุของการเกิด “โรคสมองเสื่อม” กับภาวะสมองฝ่อจึงสามารถพบร่วมกันได้

สมองฝ่อ สมองเสื่อม ต่างกันตรงไหน?

นพ.อดิศักดิ์ กิตติสาเรศ แพทย์ผู้เชี่ยวชาญโรคสมองและระบบประสาทได้สรุปให้เราฟังไว้ว่า
“สมองฝ่อ” ดูจากการทำเอ็กซเรย์สมองแล้วพบมีการลดลงของขนาดและปริมาณเนื้อสมอง ซึ่งเกิดได้จากหลายสาเหตุ อาจทำให้มีอาการสมองเสื่อมร่วมด้วย ขึ้นอยู่กับระยะของโรค แพทย์จะต้องใช้การประเมินติดตามการทำงานสมองร่วมด้วยจึงจะวินิจฉัยได้ ไม่สามารถวินิจฉัยจากการดูภาพถ่ายของสมองเพียงอย่างเดียว สำหรับโรคที่พบว่ามีสมองฝ่อลงได้ เช่น โรคอัลไซเมอร์ โรคหลอดเลือดสมอง โรคไทรอยด์เป็นพิษ ภาวะได้รับสารพิษต่าง ๆ การได้รับความกระทบกระเทือนที่สมอง และ ภาวะโรคในกลุ่มความเสื่อมของสมองและระบบประสาท (Neuro-degenerative disease) เป็นต้น
“สมองเสื่อม” ดูที่การทำงานของสมอง ว่ามีการทำงานที่แย่ลงส่วนใหนบ้าง และรบกวนการใช้ชีวิตหรือการทำกิจวัตรประจำวัน ซึ่งมีอาการและสาเหตุที่หลากหลาย อาจพบมีการฝ่อลงของสมองร่วมด้วยได้ ขึ้นกับระยะของโรค

สาเหตุของ “ภาวะสมองฝ่อ” คืออะไร

1. กรรมพันธ์ุ
ปัจจัยส่วนใหญ่ที่พบในคนไข้ที่มีภาวะสมองฝ่อนั้นเกิดจาก “กรรมพันธ์ุ” ในผู้ป่วยบางรายอาจเกิดขึ้นได้ตั้งแต่แรกเกิด โดยมีการฝ่อของสมองในหลายส่วนส่งผลให้คนไข้ในกลุ่มนี้เสียชีวิตก่อนวัย หรือในบางรายอาจพบเซลล์สมองเสื่อมในตอนที่มีอายุมากแล้ว มักเกิดในผู้สูงวัยที่มีอายุ 75 ปีขึ้นไป
2. ปัจจัยอื่น ๆ
– สารพิษที่มาจากอากาศ
– การขาดออกซิเจน
– โรคบางชนิด เช่น โรคติดเชื้อในสมอง โรคหลอดเลือดสมอง
– การขาดวิตามินบี 12
– พฤติกรรมที่ไม่ดีต่อสมอง เช่น ความเครียด พักผ่อนไม่เพียงพอ การดื่มสุรา การสูบบุหรี่ เป็นต้น

อาการที่เห็นเด่นชัดของภาวะสมองฝ่อ

อาการส่วนใหญ่ของคนไข้ตามที่ผศ. พญ.สิรินทร ฉันศิริกาญจน สาขาวิชาเวชศาสตร์ผู้สูงอายุ ภาควิชาอายุรศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล ได้มีการกล่าวไว้ดังนี้ “บอกว่าเด่นชัดเลยอาจจะตอบยาก ขึ้นอยู่กับว่าเขาเป็นตรงไหน ส่วนใหญ่แล้วที่อาจารย์เห็นมักจะเป็นส่วนของการเดิน หรือการทรงตัวซึ่งทำให้คนไข้ถูกญาติพามาโรงพยาบาล หรือ
แม้แต่ตัวคนไข้เองก็รู้ว่าเขาผิดปกติไป อันนั้นจะเห็นชัด แต่ว่าถ้าเกี่ยวกับความเฉลียวฉลาด ความรอบรู้บางทีก็จะมาช้ากว่าเพราะฉะนั้นสิ่งที่ทำให้คนไข้มาหาหมอจะเป็นเรื่องของปัญหาในการเคลื่อนไหว”

ภาวะสมองฝ่อจึงเป็นการสูญเสียความสามารถที่เกิดขึ้นจากกลุ่มของเซลล์สมองที่ทำงานร่วมกันเพื่อทำให้เกิดความสามารถหนึ่ง เช่น การเดิน การขยับแขน-ขา เป็นต้น สำหรับการวินิจฉัยแพทย์จะตรวจดูอาการก่อนจะทำเอกซเรย์คอมพิวเตอร์หรือเอกซเรย์แบบอื่น ๆ เพื่อตอบสิ่งที่แพทย์ตั้งข้อสมมุติฐานเกี่ยวกับโรคไว้

การรักษาภาวะสมองฝ่อ

ปัจจุบันการรักษาภาวะสมองฝ่อยังไม่มีการรักษาให้หายขาด ทำได้เพียงชะลออาการ แต่อย่างไรก็ตามแพทย์ก็มีตัวยาบางชนิดที่จะจัดให้กับคนไข้เพื่อทดแทนสิ่งที่ขาด จากคำแนะนำของแพทย์ผู้เชี่ยวชาญหลาย ๆ ท่านพบว่า “การออกกำลังกาย” เป็นสิ่งที่ช่วยชะลออาการและช่วยป้องกันการเกิดโรคได้ นอกจากนี้การรับประทานอาหารที่มีประโยชน์ การพักผ่อนให้เพียงพอจะทำให้พื้นฐานทางด้านร่างกายของเราดี นั่นส่งผลทำให้ร่างกายสร้างสารที่ส่งต่อไปยังกระแสเลือดจะมีส่วนช่วยทำให้เลือดไปเลี้ยงเซลล์สมองส่วนที่กำลังมีปัญหาได้ดีขึ้น เป็นผลให้ปัญหานั้นหยุดหรือชะลอความรุนแรงลดลงและช้าลง นอกจากการดูแลทางด้านร่างกายแล้วการกระตุ้นทางจิตใจก็สำคัญเช่นกัน กล่าวคือเป็นการดูแลคนไข้เพื่อลดความกังวลและความเครียด โดยผ่านทางการสื่อสารกันระหว่างคนใกล้ชิด

โรคสมองฝ่อในผู้สูงอายุ

โรคสมองฝ่อนับเป็นโรคที่น่ากลัวสำหรับผู้สูงวัย เนื่องจากส่งผลทั้งด้านระบบความจำ อารมณ์ และพฤติกรรมที่เปลี่ยนไป และยังส่งผลต่อร่างกาย ไม่ว่าจะเป็นอาการอัมพาตที่ทำให้ผู้สูงวัยช่วยเหลือตัวเองได้น้อยลง และวิธีการที่ดีที่สุดที่จะช่วยป้องกันทุกคนจากโรคดังกล่าวได้ก็คือ การดูแลตัวเองด้วยการหลีกเลี่ยงพฤติกรรมเสี่ยง แต่วันนี้เอลเดอร์ได้สรุปกิจกรรมสำหรับคนที่มีความเสี่ยงหรือกำลังเผชิญกับความสามารถทางสมองบกพร่องในกลุ่มผู้สูงวัยตามที่ ผศ. พญ.สิรินทรได้แนะนำไว้ เราไปดูกันดีกว่าครับว่ามีอะไรกันบ้าง

แบบฝึกและกิจกรรม หมั่นทำเพื่อป้องกันและชะลอภาวะสมองฝ่อ
1. ฝึกจำสิ่งเล็ก ๆ ง่าย ๆ รอบตัว เช่น เบอร์โทรศัพท์ เลขบัญชีธนาคาร เลขประจำตัวประชาชน จำตัวเลข หรือข้อมูลเล็ก ๆ น้อยในชีวิตประจำวัน เป็นต้น
2. ฝึกสมาธิตามความถนัด หรือออกกำลังกายเบา ๆ เช่น การเล่นดนตรี การสวดมนต์ การจัดบ้าน การตกแต่งต้นไม้ เดินแกว่งแขน เดินนับก้าว เป็นต้น
3. ทบทวนสิ่งที่ได้ทำไปเมื่อวาน และในตอนกลางคืนก็ลองคิดถึงสิ่งที่ต้องการจะทำในวันพรุ่งนี้ มีการวางแผนว่าจะทำอะไร ไปไหน ลองจัดตารางเวลาโปรแกรมใน 1 วัน
4. เขียนชีวประวัติของตนเอง เรื่องราวในอดีตอันไกล อันใกล้ และชีวิตในปัจจุบัน เพื่อเป็นการทบทวนความทรงจำ
5. มีปฏิสัมพันธ์กับคนรอบข้าง หากผู้สูงอายุอาศัยอยู่กับลูกหลานอาจจะต้องฝากคนในครอบครัวช่วยดูแลกัน พูดคุย มีปฏิสัมพันธ์ พร้อมเข้าใจ และมีกิจกรรมทำร่วมกัน โดยการมีเพื่อนต่างวัยสามารถช่วยทางด้านอารมณ์ของผู้สูงวัยได้ อย่างไรก็ตามในมุมของผู้สูงวัยเองก็อาจจะต้องเปิดกว้างให้กับมุมมองใหม่ ๆ ของคนยุคใหม่ตามยุคสมัยนั้น ๆ รู้เท่าทันและควบคุมความคิดบางอย่างที่อาจเห็นไม่ตรงกับคนหนุ่มสาวเพราะทุกสิ่งทุกอย่างย่อมมีเกิด เปลี่ยนแปลง และหมดไป

การช่วยเหลือผู้ป่วยโดยการสื่อสาร และการดูแลซึ่งกันและกันของคนต่างวัยเป็นหนทางหนึ่งที่จะช่วยบรรเทาความรุนแรงของภาวะสมองฝ่อและโรคสมองเสื่อมได้ และสิ่งหนึ่งที่แอลเดอร์อยากฝากไว้สำหรับคนที่ “ขี้หลงขี้ลืม” การลืมเรื่องเล็ก ๆ น้อย ๆ นี้ยังไม่ใช่ภาวะสมองเสื่อมนะครับ เพราะอาการลืมสามารถเกิดขึ้นได้กับทุกคนเนื่องจากเรามีเรื่องราวสะสมให้คิดมาก เรื่องเล็ก ๆ น้อย ๆ บ่างอย่างเราก็อาจจะลืมได้ สำหรับคนที่ลืมมากจนผิดสังเกต และการเคลื่อนไหวร่างกายมีปัญหา เช่น รับประทานอาหารแล้วกลับบอกว่ายังไม่ได้รับประทาน ความสามารถในการรับรู้และสติปัญญาถดถอยลงจนผิดสังเกต พบอาการเกร็งของกล้ามเนื้อ ขยับและเคลื่อนไหวลำบาก หากพบอาการเหล่านี้เอลเดอร์แนะนำว่ารีบพาคนไข้ไปพบแพทย์นะครับ

ที่มาข้อมูล :
1. รามาแชนแนล. รู้จักกับภาวะสมองฝ่อ อาการทางสมองที่ต้องรู้
2. Hfocus เจาะลึกระบบสุขภาพ. แพทย์ชี้พฤติกรรมร้ายของมนุษย์ทำให้เกิดภาวะสมองฝ่อ
3. นพ.อดิศักดิ์ กิตติสาเรศ. สมองฝ่อ vs สมองเสื่อม
4. คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น. สมองฝ่อในผู้สูงอายุ

บทความอื่นๆ

ปัญหาสุขภาพมักเพิ่มขึ้นเมื่ออายุมากขึ้น ปัญหาผมและผิวก็สร้างความกังวลใจให้สูงวัยไม่น้อย มีอาหารอะไรบ้างที่จะช่วยบำรุงผมและผิวให้สุขภาพดีไปดูกันครับ
เมื่ออายุมากขึ้น ปัญหาสุขภาพก็ตามมา แม้กระทั้งปัญหาสุขภาพผม สูงวัยอย่างเรามาเลือกแชมพูให้เหมาะกับปัญหาผมกันครับ
ข้อดีของการปลูกต้นไม้ นอกจากการใช้เวลาย่ามว่างให้เกิดประโยชน์และยังสามารถใช้ประโยชน์จากต้นไม้ได้อีกด้วย เราไปดู 8 ข้อดีของการปลูกต้นไม้กันครับ
error: Content is protected !!
Scroll to Top