ในแต่ละวันเราต้องทำกิจกรรมต่างๆ อยู่ตลอดเวลา แม้จะระมัดระวังตัวมากแค่ไหน แต่ก็อาจจะเกิดอุบัติเหตุเล็กๆ น้อยๆ ขึ้นได้เสมอ เช่น การขึ้นลงบันได การก้ม การลุก เดินเร็ว ไปจนถึงการนั่งที่ผิดท่าก็อาจนำไปสู่อาการปวดเมื่อยได้ หากเกิดอาการบาดเจ็บเพียงเล็กน้อยเราไม่จำเป็นต้องไปโรงพยาบาล เพราะสามารถปฐมพยาบาลเบื้องต้นด้วยตนเองได้ กรณีมีอาการฟกช้ำ ปวด บวม บริเวณส่วนต่างๆ ของร่างกาย การหกล้ม ข้อเข่าบวม หลายคนอาจจะคุ้นกับวิธีการประคบนี้เพราะตอนที่เรายังเป็นเด็กๆ วิ่งซนไปมา ชนโต๊ะ หกล้ม จนล้มเกิดอาการช้ำเขียว ปวดบวมขึ้นมา ผู้ใหญ่ในบ้านก็มักจะเอาผ้าใส่น้ำแข็งมาประคบบริเวณที่เราช้ำ เพราะการประคบ คือ วิธีลดอาการบวมวิธีหนึ่งที่ง่ายและสะดวก เมื่อมีการบาดเจ็บและเกิดการบวมขึ้น แต่หลายคนอาจยังไม่แน่ใจว่าอาการแบบไหน ต้องใช้วิธีประคบร้อน หรือประคบเย็น เพื่อลดอาการปวดบวมที่ถูกต้อง
วันนี้เอลเดอร์นำวิธีการประคบทั้ง ประคบเย็น vs ประคบร้อน มาเล่าให้คลายความสงสัยกัน
1. ประคบเย็น เหมาะกับอาการปวดหรือเจ็บในระยะที่มีการอักเสบ มักพบร่วมกับอาการบวม แดง การประคบเย็นจะช่วยให้เส้นเลือดเกิดการหดตัว ทำให้เลือดแข็งตัวและหยุดไหล อาการบวม ปวด แดง ร้อน ที่เกิดจากการอักเสบก็จะค่อยๆ ทุเลา มักใช้การประคบเย็นหลังบาดเจ็บภายใน 24-48 ชั่วโมงแรก
อุปกรณ์และวิธีการสำหรับประคบเย็น เจลประคบเย็นแบบสำเร็จ, ผ้าห่อน้ำแข็ง หรือถุงพลาสติกขนาดพอเหมาะใส่น้ำเปล่าผสมน้ำแข็ง โดยนำผ้าประคบเย็นวางลงบนบริเวณที่มีอาการปวดบวมเป็นเวลาประมาณ 20-30 นาที โดยประคบซ้ำวันละ 2-3 ครั้ง ประคบทันทีเมื่อมีอาการ ไม่ควรประคบน้ำแข็งกับผิวหนังโดยตรง
อาการที่เหมาะกับการประคบเย็น ผู้ที่มีอาการปวดศีรษะ มีไข้สูง ปวดฟัน เลือดกำเดาไหล และอาการฟกช้ำ ปวด บวม แดงบริเวณส่วนต่างๆ ของร่างกาย ได้รับบาดเจ็บมีอาการปวดเฉียบพลัน
2. ประคบร้อน หรือ ประคบอุ่น ช่วยลดอาการปวดได้เหมือนกัน แต่เหมาะกับระยะที่เป็นอาการอักเสบเรื้อรังของเส้นเอ็นและกล้ามเนื้อ ปวดตึง หรือรู้สึกยึดเป็นแถบหรือแนว หรือบางรายอาจปวดร่วมกับมีอาการตึงกล้ามเนื้อ รู้สึกหน่วง แต่ไม่มีอาการบวม แดง ร้อน เมื่อมีอาการแบบนี้การประคบร้อนจะช่วยลดบวม ช่วยให้หลอดเลือดขยายตัว มีเลือดเข้ามาเลี้ยงในบริเวณที่ประคบ ช่วยคลายอาการปวด บวม อักเสบได้
อุปกรณ์และวิธีการสำหรับประคบร้อน เจลประคบร้อนแบบสำเร็จ, กระเป๋าน้ำร้อน หรือผ้าขนหนูชุบน้ำร้อน โดยนำผ้าประคบร้อนที่มีอุณหภูมิไม่เกิน 45 องศาเซลเซียส ไม่ควรร้อนเกินไป วางลงบนบริเวณที่มีอาการปวดบวม ประคบครั้งละ 15-20 นาที วันละ 2-3 ครั้ง ประคบหลังมีอาการ 48 ชั่วโมง ข้อควรระวังไม่ควรประคบร้อนหากมีบาดแผลเปิดหรือมีเลือดออก เพราะจะทำให้ยิ่งอักเสบมากขึ้น
อาการที่เหมาะกับการประคบร้อน ผู้ที่มีอาการปวดเรื้อรัง ปวดตึงของกล้ามเนื้อบริเวณคอ บ่า หลัง น่อง หรือตึงบริเวณข้อ และอาการปวดประจำเดือน ปวดฟัน ปวดคัดเต้านม
ก่อนที่จะเลือกว่าจะประคบเย็นหรือประคบร้อนนั้นควรพิจารณาอาการปวดว่าอยู่ในระดับไหน มีอาการอักเสบมากน้อยเพียงไร เพื่อเลือกประเภทของการประคบลดบวมให้ถูกต้องและเหมาะสมกับอาการปวด และมีอาการที่รุนแรงขึ้นควรเข้าพบแพทย์เพื่อรักษาอย่างถูกต้อง
เอกสารอ้างอิง
1. หลักการประคบเย็นและประคบร้อน
2. หกล้มเข่าบวมต้อง “ประคบเย็น” หรือ“ประคบร้อน”?
3. รู้ได้อย่างไร… อาการแบบไหนต้องประคบร้อน หรือเย็น
4. ปวดเข่า ข้อเข่าอักเสบ บวม ประคบร้อน-เย็นช่วยอะไรได้บ้าง?
